Verken Rio de Janeiro en bezoek een favela

by CasaPantalones

Je hoort de mensen vaak zeggen over Rio de Janeiro dat door een vreemde speling van het lot, de armen neerkijken op de rijken en de rijken opkijken naar de armen. De wereld op zijn kop!

Sloppenwijken op de heuvels van Rio de Janeiro

Op de heuvels die uitkijken over de wereldberoemde uitgestrekte stranden en de rijke buurten van Ipanema en Copacabana, wonen tienduizenden cariocas – oorspronkelijke bewoners van Rio de Janeiro – in huizen gemaakt van elk materiaal dat ze maar in handen kunnen krijgen, daar in de sloppenwijken van de stad, die beter bekend staan als de favelas.

Straatventers verkopen ‘s avonds vers fruit in een favela.
Straatventers verkopen vers fruit. © Espocc Maré

Deze ongeplande favelas waren decennialang verboden terrein. Ze waren gewoon te gevaarlijk voor buitenstaanders – Brazilianen incluis – om te betreden.

Toch, ondanks de historisch behoorlijk beruchte reputatie die deze gemeenschappen hebben, zijn de favelas van Rio al net zo zeer onderdeel van de cultuur van de stad als het enorme beeld van Christus de Verlosser, het Maracanã voetbalstadion en carnaval.

In feite komen veel van de beste Sambascholen van Rio uit de favelas en het carnavalsfeest zou niet hetzelfde zijn zonder hun vrolijke culturele invloed.

Voor degenen die willen weten wat deze stad zo uitbundig aan het dansen brengt zal een bezoek aan een favela zowel duidelijkheid scheppen als inspiratie opwekken.

Favela’s – Achtergrondinformatie

De favelas van Rio, zijn naast de vele andere sloppenwijken verspreid over het land, ontstaan tijdens de woningnood van de 19e eeuw. De situatie werd vervolgens verergerd door een handvol opeenvolgende politieke crises. Vanaf het begin van de favelas werd deze nog altijd groeiende illegale bezetting beschouwd als slechts ‘een klein vlekje dat weggewerkt moest worden’.

Een man in een T-shirt met het Portugese woord voor 'vrede', gezeten voor een muur waarop de lijfspreuk van de Brazilianen - 'orde en progressie' - te lezen is.
Een man in een T-shirt met het Portugese woord voor ‘vrede’, gezeten voor een muur waarop de lijfspreuk van de Brazilianen – ‘orde en progressie’ – te lezen is. © Zanini H.

In het midden van de jaren ’90 van de vorige eeuw begon zich geleidelijk een positieve wijziging in de aanpak van de favelas te manifesteren en de inspanningen om deze sloppenwijken te integreren in de stad beginnen eindelijk hun vruchten af te werpen.

Dit proces – dat voortdurend gedwarsboomd wordt door het aanhoudende geweld en de criminaliteit die deze gebieden teisteren – won het nodige terrein toen Brazilië de rechten verwierf voor het organiseren van de twee grootste internationale sportevenementen ter wereld.

Een man in een favela kijkt naar een voetbalwedstrijd op TV.
Het maakt niet uit waar je bent in Brazilië, voetbal zit altijd in je hoofd… en het is ook vrij vaak op televisie! © cabralgabriel

Met het WK-voetbal en de Olympische Spelen op zak vond de overheid de extra motivatie die het nodig had om de meest nijpende problemen van de favelas aan te pakken.

Het grootste effect heeft wel de introductie van de zogenaamde UPP’s (een soort ‘vredespolitie’) teweeggebracht. Deze politie-eenheid heeft steeds meer gebied onder controle weten te krijgen en enkele tientallen favelas zijn hierdoor aanmerkelijk veiliger geworden, dit ten voordele van zowel de bezoekers als van de oorspronkelijke bewoners zelf.

Zelf naar een favela toe?

Of je nu een dagtripje in gedachten hebt of als je het complete plaatje wenst met verblijf in een favela bij een lokale familie, dit is je kans om een belangrijk onderdeel van het landschap van Rio en de stedelijke structuur van nabij te ervaren.

Er is een uitgebreid aanbod van tours, maar zorg er wel voor dat je eentje uitkiest met een lokale gids. Niet alleen zal je een veel authentiekere rondleiding krijgen, je bijdrage zal dan ook op de juiste plek terechtkomen.

Een wirwar van stroomkabels op straat in een favela.
Een jungle van stroomkabels. © Cellula – juntos somos imensidão.

Je zult door nauwe steegjes lopen die zich slingeren om allerlei chaotische bouwwerken en hectische binnenplaatsen, langs allerlei ingewikkelde kluwen van stroomkabels en straatmarkten waar lokale snuisterijen worden verkocht.

Leer de favela kennen als bewoner

Door de geschiedenis en de dagelijkse gang van zaken van de favelas te leren kennen zoals dit wordt gezien door een bewoner, zal je kanttekeningen plaatsen bij je eigen vooroordelen over deze vrolijke buurten waar gemeenschapszin zo prominent aanwezig is.

Logeren bij een familie brengt je nog een stapje verder. Behalve dat je wat geld bespaart door het dure stadscentrum te mijden, krijg je ook nog uit de eerste hand kennis en hulp voorgeschoteld, samen met een portie eerlijke, ongekunstelde vriendelijkheid.

Je ruilt misschien wel wat comfort van een hotel in voor een wat eenvoudiger onderkomen, maar dit laatste gaat gepaard met een bepaalde intimiteit en vrijgevigheid en een dosis welgemeend enthousiasme waar je geen prijskaartje aan kunt hangen.

Favela straatkunst.
Favela straatkunst. © simenon

De kleinere en veiligere favelas zijn in Zona Sul – het zuidelijke deel van Rio – op slechts een paar minuten afstand van de stranden. Denk erom dat je wel een buurt uitkiest die beveiligd is en, zoals op elke reis die je maakt, probeer geen mensen tegen de schenen te schoppen.

Zorg dat je alert blijft, ga niet in je eentje op verkenning – vooral ‘s avonds niet – en let goed op waar je je camera op richt, dan kun je gerust genieten van de drukke heuvels van Rio.

Welke favela je ook bezoekt, je zult er getrakteerd worden op lekker eten, flink veel muziek en een vrolijke verwelkoming. Elke favela heeft een eigen persoonlijkheid en we hebben daarom een top vier voor je samengesteld die je zou kunnen bezoeken om het leven in de favela te ervaren.

Welke favela’s zijn ”toeristen-proof”?

Na bovenstaand verhaal daadwerkelijk van plan om een favela te bezoeken? Wij zetten de meest geschikte favela’s voor je op een rij:

(1) Roçinha

Een beeld van het contrast tussen Roçinha en de rijke buurt Leblon.
Een beeld van het contrast tussen Roçinha en de rijke buurt Leblon.

Roçinha is Rio’s grootste favela, zelfs de grootste van heel Latijns Amerika. Met een geschatte populatie van 150.000 mensen, heeft het vergeleken met andere favelas een beter ontwikkelde infrastructuur.

Het is de moeite waard om te kijken naar de projecten voor duurzaam toerisme die je langs de scholen en instituten brengen waar zo hard wordt gewerkt om het leven en het zelfvertrouwen van de mensen in de gemeenschap te verbeteren.

Het uitzicht toont ook het schrille contrast tussen de enorme sloppenwijk en het luxe onroerend goed dat beneden langs de kustlijn staat.

(2) Santa Marta

Het standbeeld van Michael Jackson in de Santa Marta favela.
De King of Pop, vereeuwigd in Santa Marta. © alxfns

Santa Marta, op diens beurt, is de kleinste favela. Doordat het zo klein is, is het de eerste die UPP-bescherming kreeg en het wordt als de veiligste sloppenwijk beschouwd. Het is ook bekend vanwege enkele andere redenen.

Zo staat hier een glimmend gouden beeld van Michael Jackson, als eerbetoon aan de King of Pop omdat hij hier de videoclip van het liedje “They don’t care about us” heeft opgenomen in 1996 – het hoeft geen betoog dat de bewoners hier zeer trots op zijn.

Haas & Hahn's favela schilderproject in Praça Cantão.
Haas & Hahn’s favela schilderproject in Praça Cantão.

Hier ligt ook Praça Cantão, het plein bij de ingang van Santa Marta, dat een stadsicoon is geworden toen het Nederlandse due Haas & Hahn de huizen in felle, gewaagde kleuren schilderde als onderdeel van een doorlopend gemeenschapskunstproject.

Je kunt met een gratis ritje in een kabelwagen naar de top rijden om nog maar eens een keertje het uitzicht te aanschouwen dat je hart zal breken – omdat het de sociale ongelijkheid zo scherp tot uitdrukking brengt – maar dat tegelijkertijd ook zo mooi is dat je er stil van wordt.

Oh ja, er is ook nog de mogelijkheid om de heuvel af te fietsen en om te gaan paintballen met uitzicht over Sugarloaf Mountain.

(3) Vidigal

Een beeld van de Vidigal favela op Morro Dois Irmãos.
De Vidigal favela op de flanken van de berg Twee Broers, oftewel Morro Dois Irmãos. © jikatu

Het toeristvriendelijke Vidigal is een van de meest leefbare favelas, die zeer populair is bij de meer fortuinlijke cariocas – er is zelfs een sushi-bar.

Het heeft ook de reputatie de artistieke typetjes aan te trekken en het wordt vaak vergeleken met de zo populaire Boheemse wijk van Rio, Santa Teresa.

Pak de wandelroutes om te genieten van een overweldigende 180 graden-aanblik van de Atlantische Oceaan.

(4) Tavares Bastos

Een door de wijk georganiseerde favela Baile Funk party.
Een favela Baile Funk party. © Espocc Maré

Tavares Bastos is een andere favoriet waar vaak videoclips en films worden opgenomen en die vooral bekend staat vanwege het bezielende nachtleven. Van de authentieke Braziliaanse Baile Funk tot de onmisbare Samba, in Tavares Bastos gaat het allemaal om de deuntjes.

Vreemd genoeg is veel van deze muzikale reputatie te danken aan een Engelsman met een visie, voormalig BBC journalist Bob Nadkarni, die zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw hier vestigde en vervolgens 20 jaar lang heeft gedaan over de bouw van wat nu een geliefd gastenverblijf is van 9 verdiepingen, compleet met een waanzinnige bar op het dak.

The Maze – zo genoemd vanwege de doolhofachtige architectuur – organiseert regelmatig jazz-feestjes op het dak, die honderden fans vanuit de gehele stad aantrekken. Zeker een bezoekje waard.

Ook interessant

1 comment

Richard 4 september 2018 - 10:32

Prachtig! Lijkt me toch wel net iets te gevaarlijk..

Reply

Leave a Comment